Hỏi : Làm sao phân biệt Chơn nghi và hồ nghi?

     Đáp: Trước đời nhà Tống, người tham thiền tự phát nghi mà không biết ấy là nghi, hễ khởi nghi mà tự chẳng biết mình đang tham Thiền thì sức nghi mạnh, nên thủ đoạn của Tổ sư hay khiến người tham nghi tình nặng, mau ngộ. Sau đời nhà Tống, thủ đoạn của Tổ được kể ra, khiến không còn công hiệu, muốn phát nghi phải bắt buộc tham công án hay thoại đầu, đưa vào sự bó buộc để phát nghi thì sự nghi đó yếu .
      - Ví như Đạo Lâm Thiền sư có một thị giả tên Hội Thông, ở với Sư nhiều năm chẳng được khai thị, trong tâm rất bức bách, tự nghĩ "đến đây học đạo gần mười năm mà chẳng được khai thị điều gì, cứ một năm qua rồi một năm như thế làm sao kiến tánh được !" Nghi tình rất nặng, rồi đến xin từ giả Sư, rằng :" Con xuất gia là muốn học đạo, đến đây mấy năm thầy chẳng dạy bảo thì làm sao con kiến tánh được ? Nay con xin đi nơi khác để học".
Sư nói : " Nếu nói về thiền thì ở đây thầy cũng có một ít."
        Hỏi :" Là cái gì ? Xin thầy khai thị."
      Sư nhổ một sợi lông trên tà áo dài đang mặc, đem thổi trước mặt Hội Thông, Thông liền ngộ. Vì lúc đó nghi tình đã chín mùi .
     Ngài Sùng Tín ở dưới Long Đàm: Thầy của ngài là Đạo Ngộ Thiền sư. Ngài ở nơi Đạo Ngộ mấy năm chẳng được dạy bảo, trong tâm rất nghi, cũng muốn từ giã đi nơi khác, bạch với thầy:
      - "Con ở đây nhiều năm nhưng không được thầy khai thị, nay con xin đi chỗ khác."
     Thầy bảo: "Sao nói không có khai thị? Con bới cơm thì thầy ăn, rót trà thì thầy uống!" Sùng Tín ngay đó kiến tánh. Ấy là do nghi tình sâu nặng từ mấy năm mà tự chẳng hay biết, nói bể ra là kiến tánh liền.
    Ngài Lâm Tế ở dưới Tổ sư Huỳnh bá mấy năm, Lâm Tế không có hỏi pháp, làm việc gì đều đúng qui củ, đều tốt.  Lúc ấy ngài Mục Châu làm Thủ tọa, thấy Lâm Tế là một pháp khí, một ngày kia hỏi Lâm Tế:" Đến đây bao lâu rồi?"
      Đáp: "Ba năm".
      Hỏi: "Đã đến hỏi pháp Hòa thượng chưa?"
      - " Không hỏi ".
      Hỏi: "Tại sao không đi hỏi?"
      Đáp: "Không biết hỏi gì."
      - " Sao không hỏi đại ý của Phật pháp là gì?"
      Lâm Tế vâng lời, đến Trượng thất hỏi ngài Huỳnh Bá: "Thế nào là đại ý của Phật pháp?"
Hỏi chưa dứt câu, liền bị Huỳnh Bá đánh đập đuổi ra mà chẳng hiểu tại sao đi hỏi pháp lại bị đuổi ra? Trong tâm phát khởi nghi tình nặng. Gặp lại Thủ tọa, Thủ tọa hỏi thăm, đáp: "Tôi hỏi chưa dứt câu đã bị đánh đập đuổi ra rồi ."
      Thủ tọa nói: "Thế thì hãy đi hỏi một lần nữa!"
      Lâm Tế nói: "Thôi thôi.", Thủ tọa cứ giục đi hỏi một lần nữa, kỳ này chắc chắn là sẽ thay đổi. Do nể Thủ tọa nên Lâm Tế vâng lời đi hỏi thêm một lần, y như cũ, câu hỏi chưa dứt đã bị đánh đập đuổi ra, khiến nghi tình càng thêm nặng.
      Ngài Thủ tọa lại cứ giục đi hỏi lần thứ ba, rằng: "Việc gì cũng phải ba lần mới xong". Vì thường ngày vị Thủ tọa đối xử với Lâm Tế rất tốt, nên bất đắc dĩ đi hỏi lần thứ ba, vẫn bị đánh đập đuổi ra. Trong bụng Lâm Tế rất nghi, hỏi pháp là việc đúng đắn, chẳng hiểu tại sao bị thầy đuổi? Bèn đến phòng của Thủ tọa từ giã xin đi nơi khác.
      Thủ tọa nói: "Muốn đi cũng được, nhưng phải đến từ giã Hòa Thượng."
      Lâm Tế đến từ giã, Huỳnh Bá bảo đi đến Cao An Thang gặp Đại Ngu Thiền Sư. Khi gặp Đại Ngu, hỏi :"Từ đâu đến?"
       Đáp: Từ Huỳnh Bá.
       Hỏi: "Ngài có dạy bảo không ?
      Lâm Tế kể ra ba lần hỏi pháp đều bị đánh đuổi mà chẳng hiểu tại sao; Đại Ngu nói: "Huỳnh bá đã vì người phát tâm đại từ bi, thế mà ngươi còn nói có lỗi, lỗi ở chỗ nào?"
       Lâm tế ngay đó đại ngộ, nói: "Hóa ra Phật pháp ở chỗ Huỳnh Bá không nhiều!"
       Sau khi ngộ thấu tam quan, lập tức trở về nơi Huỳnh Bá, thuật lại những lời của Đại Ngu, Huỳnh Bá nói:" Sao Đại Ngu lắm chuyện thế! Sau này phải cho ăn đòn mới được."
      Lâm Tế nói: "Khỏi đợi sau này, phải đánh ngay bây giờ!" Liền đánh Huỳnh Bá hai bạt tai, Huỳnh Bá biết Lâm Tế đã ngộ triệt để, cười ha hả bỏ qua. Trước kia là thầy đánh trò, nay bị trò đánh lại.